* بحران آب و چالشهای نیشکر در ایران
ایران سالهاست با بحران کمآبی دستوپنجه نرم میکند. کاهش بارندگی و برداشت بیرویه از منابع زیرزمینی، وضعیت منابع آبی را به مرز هشدار رسانده است. در این میان، نیشکر بهدلیل نیاز آبی بالا یکی از چالشبرانگیزترین محصولات کشاورزی محسوب میشود.
در بسیاری از مناطق، هنوز از روشهای سنتی آبیاری سطحی استفاده میشود که موجب هدررفت قابلتوجه آب از طریق تبخیر و نفوذ عمقی میگردد. افزون بر این، شوری خاک بهعنوان یک تنش محیطی خطرناک، رشد و عملکرد نیشکر را تهدید میکند. تجمع نمک در بافت گیاه، کاهش جذب آب و اختلال در متابولیسم، باعث افت کیفیت و کمیت محصول میشود — مسئلهای که پیامدهای اقتصادی و زیستمحیطی سنگینی به همراه دارد.
- راهکارهای کاهش مصرف آب و افزایش بهرهوری
برای مقابله با این چالشها، رویکردی ترکیبی لازم است.
بهکارگیری سیستمهای نوین آبیاری قطرهای و زیرسطحی، مدیریت بقایای گیاهی و کاهش سوزاندن در مزرعه، استفاده از ارقام مقاوم به خشکی و شوری و بازیابی آب فرآوری در کارخانهها از مهمترین راهکارها هستند.
اجرای همزمان این اقدامات، میتواند بهرهوری آب را افزایش داده، فشار بر منابع زیرزمینی را کاهش دهد و پایداری صنعت نیشکر را تضمین کند.
- مدیریت پسماند؛ از ضایعات تا ثروت
فرآیند تولید نیشکر، حجم بالایی از ضایعات را بهدنبال دارد. بخشی از این ضایعات مربوط به مراحل مزرعه و بخشی به فرآوری شکر در کارخانه بازمیگردد. طبق آمارها، سالانه ۲۰ تا ۳۰ درصد محصولات کشاورزی کشور بهعنوان ضایعات از بین میروند و نیشکر نیز از این قاعده مستثنی نیست.
اما تفاوت مهم در اینجاست که ضایعات نیشکر، اگر بهدرستی مدیریت شوند، به منابع ارزشمند صنعتی تبدیل میشوند.
چهار محصول جانبی اصلی این صنعت شامل تفاله نیشکر، باگاس، گل صافی و ملاس است. باگاس، یکی از مهمترین آنها، در تولید کاغذ، MDF، الکل صنعتی، بستهبندیهای زیستتخریبپذیر، ظروف یکبار مصرف سازگار با محیط زیست و خوراک دام کاربرد گسترده دارد.
به این ترتیب، هر بخش از نیشکر میتواند به چرخه تولید بازگردد و به محصولی جدید برای صنعتی دیگر تبدیل شود، الگویی روشن از اقتصاد چرخشی و تولید سبز.
نیشکر تنها یک محصول کشاورزی نیست؛ بلکه نمادی از تلاقی توسعه اقتصادی، پایداری زیستمحیطی و نوآوری صنعتی است.
با بهرهگیری از فناوریهای نوین آبیاری، مدیریت پسماند و سیاستگذاری علمی، میتوان از این گیاه ارزشمند نهتنها برای تولید شکر، بلکه برای خلق ارزش افزوده و اشتغال مولد در کشور استفاده کرد.
نیشکر سبز امروز، تصویری از آیندهای است که در آن هر قطره آب و هر ذره پسماند، فرصتی برای نجات زمین و توسعه پایدار خواهد بود.
