کشت نیشکر بهدلیل نیاز آبی بسیار بالا یکی از چالشبرانگیزترین بخشهای کشاورزی از نظر مدیریت منابع آب بهشمار میرود. فرآیند تولید نیشکر، ضایعات بالایی نیز به دنبال دارد. این ضایعات میتواند مصارف بسیاری داشته باشد و منجر به کاهش آلودگی زیست محیطی شود.
در این مصاحبه با عبدعلی ناصری، مدیرعامل شرکت توسعه نیشکر و صنایع جانبی درباره مدیریت مصرف آب و پسماند کشت نیشکر گفت و گو شده است.
* چه میزان آب در کشت نیشکر مصرف می شود؟
کشاورزی، بهعنوان یکی از ستونهای اصلی اقتصاد کشور در تأمین امنیت غذایی است. طبق آمار وزارت نیرو، ۷۰ درصد آب کشور در این حوزه مصرف میشود؛ در این بین، حرکت بهسوی «امنیت آب» برای دستیابی به امنیت غذایی از موضوعات اساسی در همه جهان است.
*برای مصرف بهینه آب چه اقداماتی انجام داده اید؟
دستیابی به این هدف، نیازمند حرکتی فراگیر و برنامهریزی شده است. استفاده از روشهای نوین آبیاری، آموزش آبیاران، اجرای طرحهای پژوهشی و تحقیقاتی و حمایت از ایدههای خلاقانه و نوآورانه میتواند نقشی کلیدی در کاهش مصرف آب، افزایش بهرهوری و حفظ منابع آبی برای نسلهای حال و آینده ایفا کند.
شرکت توسعه نیشکر و صنایع جانبی بهعنوان بزرگترین بخش کشاورزی متمرکز ایران، در این زمینه پیشرو بوده و طی سالهای گذشته اقدامات مؤثری در راستای مدیریت پایدارمنابع آب انجام داده است. استفاده از روشهای مُدرن، آموزش آبیاران در زمینه مصرف بهینه آب و اجرای طرحهای تحقیقاتی برای بهینهسازی مصرف آب از جمله اقدامات این شرکت در این راستا بوده است.
* استفاده از روش های نوین آبیاری چند درصد کاهش مصرف را در پی داشته؟
در این شرکت، تحقیقات و اقدامات متعددی بهمنظور حفظ منابع آبوخاک انجام شده که مهمترین آنها آبیاری هیدروفولوم و همچنین قطرهای زیرسطحی در بخش کشاورزی و سیستم مهپاش در بخش صنعت است. شیوههای آبیاری «هیدروفلوم»در مزارع نیشکر یکی از مُدرنترین شیوههای آبیاری کشاورزی در جهان است که برپایه آن به راندمان ۵۰ درصدی آبیاری رسیده که این رقم برای آبیاری سطحی نهتنها در کشور، بلکه در دنیا کمنظیر است. در شیوههای قبلی آبیاری که بیشتر در کشت و صنعتهای کارون و هفتتپه انجام میشد، میزان مصرف آب در حدود ۲ هزار و ۵۰۰ مترمکعب در هکتار بود؛ اما با ایجاد شرکت توسعه نیشکر و استفاده از روشهای نوین آبیاری، این میزان مصرف بین ۵۰ تا ۶۰ درصد کاهش یافت و به یکهزار و ۱۰۰ مترمکعب در هکتار رسیده است.
* در حال حاضر از چه روش هایی برای آبیاری مزارع استفاده می کنید؟
روش آبیاری زیرسطحی یکی از پیشرفتهترین و کارآمدترین شیوههای مدیریت منابع آب در کشاورزی است. قراردادن سیستمهای آبیاری در زیر سطح خاک، به توزیع مستقیم و یکنواخت آب در نزدیکی ریشه گیاهان میپردازد. این روش مزایایی همچون کاهش تبخیر، افزایش راندمان مصرف آب و جلوگیری از رشد علفهای هرز را به همراه دارد. بهرهگیری از این تکنولوژی، گامی موثر در راستای کاهش مصرف آب و افزایش بهرهوری در کشت محصولات کشاورزی است. استفاده از این روش در حال حاضر، به صورت آزمایشی در حال انجام است.
* چند تصفیه خانه زهاب و بازچرخانی آب در شرکت توسعه نیشکر فعال هستند؟
از روش هایی همچون بازچرخانی آب، روش تلفیق زهاب نیشکر با آب و دیگر روش ها برای آبیاری مزارع نیشکر بهویژه در شرایط خشکسالی استفاده میشود.
کشت و صنعتهای توسعه نیشکر با هفت تصفیه خانه مدرن، عنوان نخستین واحدهای کشاورزی- صنعتیِ حامی محیط زیست را از آن خود کردهاند. این هفت تصفیهخانه، تحت استانداردهای زیست محیطی، پساب کارخانههای شکر را تصفیه و آب خروجی را مجددا به چرخهی طبیعت برمیگرداند. تصفیه خانه های نیشکر در جوار کارخانههای تولید شکر احداث شده اند.
* این تصفیه خانه ها سالانه چه میزان صرفه جویی را بدنبال داشته اند؟
و موجب صرفهجویی سالانه ۳۶۰ هزار متر مکعبی آب در هر کشت و صنعت نیشکری شده است. فعالیت تصفیه خانه های صنعت نیشکر نه تنها آب مصرفی را کاهش داده و مانع از آلودگی محیطزیست شده بلکه سبب تولید نوعی کود آلی حاصل از جمع شدن لجنها در مخازن تصفیه نیز شده است که با تزریق آن به مزارع نیشکر، حاصلخیزی هرچه بیشتر خاک را در پی دارد.
* اولویت اصلی شرکت توسعه نیشکر چیست؟
افزایش سهم برداشت سبز نیشکر، در چارچوب سیاستهای توسعه پایدار و صیانت از محیطزیست، یکی از اولویتهای اصلی شرکت توسعه نیشکر و صنایع جانبی به شمار میرود. این رویکرد، ضمن حفاظت از منابع طبیعی، نقش مؤثری در افزایش بهرهوری، ارتقای کیفیت محصول و رشد تولیدات جانبی صنعت نیشکر ایفا خواهد کرد.
* بیشترین برداشت سبز در کدام شرکت های توسعه نیشکر صورت می گیرد؟
در سال زراعی گذشته، ۴۵ درصد از مزارع نیشکر بهصورت سبز برداشت شد و برنامهریزی برای افزایش این رقم به ۵۰ درصد در سال جاری در دستور کار واحدهای نیشکری قرار دارد. در این راستا، تلاش شده است بیشترین میزان برداشت سبز در واحدهای نزدیک به شهرها، بهویژه اهواز، انجام گیرد تا از آثار زیستمحیطی سوزاندن مزارع کاسته شود.
وی اضافه کرد: برداشت سبز، افزون بر حفظ محیطزیست ، موجب افزایش راندمان تولید، بهبود کیفیت نیشکر و ارتقای تولید محصولات جانبی نیز میشود. برای اجرای این طرح در سال زراعی جاری، تمام ناوگان برداشت شامل دستگاههای هاروستر، کمباین و سایر تجهیزات، آمادهسازی و آموزشهای لازم به نیروهای عملیاتی ارائه شده است.
* مهم ترین راهکار توسعه برداشت سبز از نظر شما چیست؟
مهمترین راهکارهای توسعه برداشت سبز، تأمین و استفاده از دستگاههای پیشرفته هاروستر است. با وجود محدودیتهای ناشی از تحریمها و موانع واردات این تجهیزات، برنامهریزی برای خرید سه دستگاه هاروستر سری 900 و بهرهگیری از مهندسی معکوس جهت بومیسازی و تولید داخلی آنها در دستور کار قرار گرفته است.
